W Polskich sadach i na plantacjach roślin jagodowych spotykamy coraz więcej sadów i plantacji roślin jagodowych z objawami chorobowymi na blaszkach liściowych, pędach i owocach, spowodowanymi niedoborami nie tylko makro- ale również mikroelementów jak: wapń, fosfor, potas, magnez, bor, miedź, cynk, żelazo, mangan.

Powszechnie wiadomo, że rośliny mają zdolność pobierania składników pokarmowych przez liście i inne części nad-ziemne, dlatego w niesprzyjających warunkach glebowo-klimatycznych zaleca się stosowanie dokarmiania dolistnego w uprawach sadowniczych.
Informuję, iż zaletą dokarmiania dolistnego jest możliwość szybkiego i oszczędnego dostarczania składników pokarmowych roślinom w okresie wegetacji. W wielu przypadkach (szczególnie przy systematycznych badaniach stanu odżywiania roślin) jest to jedyna możli-wość dostarczania w czasie określonych składników pokarmowych.
W tym artykule zwracam uwagę na dwa pierwiastki bor i cynk.
Z dotychczas przeprowadzonych przeze mnie głębokich analiz glebowych w  różnych województwach Polski wynika, że zasobność gleb w bor jest bardzo niska i braki wynoszą około 90%, a cynku około 35%. Informuję, że bardzo mało sadowników wykonuje analizy gleby co 3-4 lata na makroelementy, a znacznie, znacznie mniej na mikroelementy. Następstwem braku  pierwiastka boru w roślinie może się objawić zahamowaniem wzrostu pędów i zamieraniem ich wierzchołków. U podstawy pędy tracą liście, kora pęka i chropowacieje, sła-bo rozwija się system korzeniowy, owoce wykazują wklęsłe, korkowate miejsca blisko skórki i środka. Owoce często są silnie deformowane na skutek tworzenia się tkanki korkowej miąższu (jabłek i gruszek) i przedwcześnie opadają. Bor odgrywa bardzo ważną rolę w tworzeniu pąków kwiatowych, a także podczas zapylenia i zapłodnienia kwiatów oraz dalszego ich roz-woju. Np. niedobór boru u grusz powoduje zamieranie kwiatów, u czereśni zniekształcenie i plamistość owoców, u jabłoni zniekształcenie i zwiększenie ordzawienia oraz spękanie owo-ców.
Natomiast następstwem braku pierwiastka cynku jest rozetkowatość liści i drobnolistność na sierpniowych pędach u czereśni (np. odmiana Schneidera Późna). Dodatkowo na tych liściach mogą występować także objawy niedoboru manganu. Następuje np. drobnienie owoców czereśni. Na jabłoniach i gruszach wyrastają drobne liście, wierzbowate, mocno wydłużone, żółtawozielone, zebrane w rozetki na pędach o bardzo krótkich międzywęźlach w pobli-żu końców pędów. Niekiedy brzegi liści są pofałdowane, żółkną i zamierają. Chore drzewa wiążą mniej pąków kwiatowych i słabiej owocują. Zmniejsza się odporność drzew na chłody i przymrozki. Owoce są małe i zdeformowane, plamy maleją. Charakterystyczne jest, że chore drzewa, spotyka się w skupiskach (co wiąże się ze stanem podglebia) lub chore są drzewa jednej odmiany. Niektóre objawy widać na jednym konarze, gdy wszystkie inne konary są zupełnie zdrowe. Objawy te występują w uprawach na glebach ciężkich, na słabo-próchnicznych piaskach bez względu na odczyn  gleby. Przewapnowanie gleb, a także zbyt wysokie ich nawożenie fosforem może prowadzić do występowania objawów chorobowych brakiem cynku. Natomiast objawy braku boru występują na glebach lekkich o niskim odczy-nie  (pH) gleby, wapiennych, przewapnowanych i zbyt silnie nawożonych azotem.  Dodatko-wo czynnikiem pogarszającym sytuację są okresy suszy.
Zbliża się jesień, zima i by poprawić stan zdrowotny drzew, podwyższenie odporności na chłody i  przymrozki, a także spowodować lepszy rozwój pąków kwiatowych, kwitnienia i zawiązków w roku przyszłym zalecam na podstawie swoich badań i doświadczeń wykonanie oprysku, stosując dolistnie CYNKO-BOR lub BORMAX i MIKROVIT Zn 112 lub Bortrac i Zintrac. Opryski tymi preparatami (którymi możemy łączyć razem) z dodatkiem 0,5% roz-tworem mocznika wykonujemy jesienią po zbiorze owoców, ale przed opadnięciem liści. Jeżeli zaobserwowaliśmy objawy niedoborowe w czasie wegetacji, możemy temu zapobiec przez dokarmianie dolistne w roku przyszłym w fazie pękania pąków stosując CYNKO-BOR lub CHELAT Zn 14 lub MIKROVIT Zn 112. Bor natomiast dostarczamy stosując BORMAX  lub Bortytan bądź Bortrac w czterech terminach wiosną, w fazie różowego (białego) pąka, na początku kwitnienia i w pełni kwitnienia oraz w fazie opadania płatków korony.
Dr Bogdan Z. Jarociński
spec. I i II stopnia
MODR w Warszawie
Oddział w Radomiu