Wybór stanowiska i przygotowanie pola, to, obok układu czynników meteorologicznych w sezonie wegetacji, główne elementy decydujące o warunkach rozwoju roślin i akumulacji plonu.

W produkcji ziemniaków do czynników o znaczeniu podstawowym należą skład granulometryczny gleby oraz częstotliwość ich uprawy na tym samym polu.
Wymagania tego gatunku w stosunku do środowiska glebowego, wynikają z:
• płytkiego zalegania systemu korzeniowego -główna masa korzeni znajduje się w warstwie 20-40 cm,
• wysokich wymagań pokarmowych i wodnych oraz, na ogół, długiego okresu pobierania składników pokarmowych,
• istotnego wpływu dobrego napowietrzenia gleby i jej umiarkowanej temperatury na prawidłowy rozwój stolonów i bulw,
• roli stanu fitosanitarnego gleby w kształtowaniu ilości i jakości plonu.
Z powyższych względów najkorzystniejsze warunki dla gromadzenia wysokich plonów ziemniaka dobrej jakości stwarzają gleby charakteryzujące się możliwie głęboką miąższością warstwy ornej. Szczególnie wskazane są te mocniejsze, zasobne w składniki pokarmowe, lekko kwaśne, o uregulowanych stosunkach powietrzno-wodnych i dużej zawartości próchnicy (powyżej 2%) zatem należące do wyższych klas bonitacyjnych. Na uzyskanie satysfakcjonujących zbiorów ziemniaka można liczyć także na glebach lżejszych pod warunkiem, że charakteryzują się wspomnianym lekko kwaśnym odczynem (pH 5,5 - 6,5), są właściwie wynawożone, w dobrej kulturze i dysponują odpowiednią dostępnością wody. Natomiast częstotliwość powrotu ziemniaka na to samo pole, niezależnie od składu granulometrycznego gleby, nie powinna być mniejsza niż 4 lata. Zachowanie tego ostatniego zalecenia w warunkach intensyfikacji i specjalizacji produkcji bywa dość często lekceważone, bowiem niektórym ze związanych z takim postępowaniem niebezpieczeństwom rolnik jest w stanie przeciwdziałać poprzez intensyfikację nakładów. Nie wolno jednak zapominać, że wraz z upływem kolejnych lat uprawy skuteczność stosowanych zabiegów ulega ograniczeniu, a zatem ma miejsce nagromadzanie się w środowisku glebowym patogenów i szkodników groźnych dla ziemniaka a także niekorzystnych czynników, których wystąpienie wydaje się mało prawdopodobne.
Ich kumulacja może doprowadzić do sytuacji, w której, przy nie dość sprzyjającej efektywności zastosowanego zabiegu, następuje ujawnienie się innych negatywnych zjawisk i dochodzi do znacznych straty bezpośrednich i pośrednich.
Na pewne odstępstwo od konieczności przestrzegania właściwej rotacji ziemniaka w zmianowaniu mogą pozwalać sobie tylko producenci ziemniaków uprawianych na wczesny zbiór.
Jest to jednak możliwe tylko pod warunkiem, że zbiory dokonywane są faktycznie w pełni wegetacji roślin i nagromadzania plonu a pozostałe rośliny uprawiane w tym samym polu nie stanowią gatunków żywicielskich dla szkodników i chorób atakujących ziemniaki.
Poza wyżej wymienionymi o wartości pola pod ziemniaki decydują też:
• zasiedlenie przez wielożerne szkodniki glebowe,
• poziom zachwaszczenia chwastami trwałymi, przede wszystkim perzem,
• zakamienienie oraz skłonność gleby do zbrylania się.
Silne zachwaszczenie plantacji ziemniaków oraz obecność szkodników to zagrożenie dla ilości gromadzonego plonu. Stanowią one też, obok występowania licznych, ostrych kamieni i twardych brył poważne niebezpieczeństwo dla zachowania jego dobrej jakości.
Są, zatem, jednymi z głównych przyczyn redukujących opłacalność produkcji ziemniaków.
Bulwy przerośnięte kłączami chwastów, uszkodzone mechanicznie czy też przez drutowce, rolnice lub pędraki, a także uszkodzone mechanicznie nie znajdą, bowiem nabywcy zarówno, jako ziemniaki jadalne jak i surowiec, nawet wówczas, gdy wyróżniają się pożądanymi walorami konsumpcyjnymi czy parametrami decydującymi o ich przydatności do przetwórstwa.
Decydującą rolę w zapewnieniu ziemniakom warunków rozwoju wolnych od omówionych wyżej zagrożeń stanowi właściwy wybór stanowiska oraz prawidłowe jesienne przygotowanie pola pod ich uprawę.
Pomimo, że pełnia jesieni to w większości gospodarstw czas, gdy pole pod ziemniaki zostało zaplanowane i częściowo przygotowane, to przypomnieć należy, że odpowiednimi dla ziemniaka są przedplony pozostawiające sporą masę organiczną.
Ważne jest też by były to uprawy możliwie wcześnie zwalniające stanowisko, co pozwala wcześnie rozpoczynać zabiegi uprawowe, służące zapewnieniu ziemniakom optymalnych warunków rozwoju.
Zalicza się do nich mieszanki roślin motylkowych z trawami, strączkowe, zboża, trawy oraz buraki.
Decydując się na uprawę ziemniaków po motylkowych z trawami lub trawach po dłuższym (np. 2-letnim) zajmowaniu przez nie stanowiska trzeba koniecznie ocenić czy pole nie jest zasiedlone przez wielożerne szkodniki glebowe i w razie takiego niebezpieczeństwa zastosować wiosną odpowiedni zabieg zwalczania.
Zagrożenie takie nie występuje na ogół na polach zajmowanych poprzednio przez zboża, toteż w szerokiej praktyce, są one najczęstszymi przedplonami ziemniaka. Tym, na co należy zwrócić baczną uwagę w takich stanowiskach są chwasty trwałe, szczególnie perz. W bieżącym sezonie wegetacyjnym, wobec obfitych opadów i opóźnienia zbiorów zbóż chwast ten miał znacznie korzystniejsze warunki rozwoju niż w lata bardziej suche.
Opóźnione żniwa sprawiły, że na wielu przeznaczonych pod przyszłoroczną uprawę polach nie wysiano poplonów, co także sprzyja rozwojowi chwastów. Najbliższe tygodnie stanowią, więc ostatni moment na przeprowadzenie zabiegów, które pozwolą przywrócić takim stanowiskom właściwy, wymagany przez ziemniaki stan.
W warunkach ciepłej, wilgotnej jesieni do zwalczania perzu możliwe jest zastosowanie zarówno metody chemiczno- mechanicznej jak i mechanicznej. Pierwsza z nich polega na zastosowaniu jednego z odpowiednich herbicydów, na wschodzące, po odpowiednim zabiegu mechanicznym (płytka orka, talerzowanie) rośliny perzu.
Właściwy moment wykonania oprysku to faza 4-6 liści. Zwalczanie mechaniczne tego uporczywego chwastu polega na wykorzystaniu cechy biologicznej perzu, jaką jest zależność rozwoju jego rozłogów od stopnia napowietrzenia gleby. Skuteczna metoda „zmęczenia rozłogów perzu”, pozwala jednocześnie wykorzystać masę jego rozłogów, jako źródło substancji organicznej. Głównym zabiegiem w tej metodzie jest orka (powtarzana 2-4 krotnie). Pierwsze takie zabiegi, wykonywane na niewielką głębokość, stymulują wschody z pociętych kłączy sprzyjając ich wyczerpywaniu, natomiast ostatni przeprowadzony na większą głębokość (min. 20cm) przykrywa je i powoduje zamieranie z powodu niedoboru powietrza. W takiej sytuacji cała masa rozłogów perzu (może ona dochodzić do 30 t/ha) pozostaje w glebie i stanowi źródło substancji organicznej. Zaletą tej metody jest wysoka skuteczność w warunkach zmiennej, wilgotnej pogody.
W klasycznym systemie uprawy jesienne prace na polu przeznaczonym pod ziemniaki kończy głęboka orka i pozostawienie gleby na zimę w tzw. ostrej skibie. Orka taka może stanowić przyoranie rozłogów perzu, bądź też może być to przyoranie poplonu czy obornika.
Na glebach mocniejszych powinna być ona poprzedzona zastosowaniem odpowiednio zbilansowanych dawek mineralnego nawożenia fosforowo - potasowego. Taki termin wprowadzenia do gleby jest szczególnie ważny w przypadku stosowania soli potasowej. Jednym z jej składników jest, bowiem chlor, na który ziemniaki reagują ujemnie.
Jesienne zastosowanie soli potasowej sprawia, że ten zbędny dla ziemniaka pierwiastek zostaje w okresie zimowym wypłukany do głębszych warstw gleby.
Na glebach mocniejszych, znaczenie jesiennej orki pod ziemniaki jest związana także z tym, że stanowi ona jeden z podstawowych czynników decydujących o wytworzeniu się prawidłowej struktury gleby. Tym samym jest to ważny czynnik przeciwdziałający jej zbrylaniu się w trakcie zabiegów prowadzonych wiosną, przed sadzeniem.
Okres jesiennego przegotowywania pola pod ziemniaki to, szczególnie na małych plantacjach, stosowny czas na usuwanie kamieni z pola (przynajmniej tych większych).

dr inż. Barbara Lutomirska
Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin-PIB
Zakład Agronomii Ziemniaka Jadwisin