Nawożenie doglebowe plantacji ziemniaków

Nawożenie doglebowe plantacji ziemniaków

Mając głównie na względzie zdrowie konsumentów oraz ochronę środowiska naturalnego wprowadza się w szerszym niż dotychczas zakresie Integrowaną Produkcję Ziemniaka, która ma na celu minimalizację zużywanych środków ochrony roślin oraz biologicznego zwalczania szkodników i ograniczenia doglebowego wysiewania nawozów NPK.

Wapnowanie i nawożenie doglebowe powinno być poprzedzone o anali-zę gleby. Rodzaj nawozów i dawki dostosowywać należy do odczynu gleby na podstawie otrzymanych zaleceń z wykonanych analiz chemicznych prób gleby.
Postęp w produkcji ziemniaków wymaga ciągłego doskonalenia sposobów i metod fachowego doradztwa nawozowego. Tylko w wypadku poznania odczynu gleby, zawartości materii organicznej oraz zasob-ności gleby w makro- i mikroelementy, a także poznanie przemian tych składników w glebie, a następnie pobierania ich przez rośliny, możemy w miarę precyzyjnie określić zalecenia nawozowe.
By temu zadaniu sprostać, doradztwo technologiczne musi szeroko upowszechniać wśród rolników metodę kontrolowanego (racjonalnego) nawożenia w celu uzyskania wysokich jakościowo plonów.
Należy podkreślić, że duża część rolników nawozi już swoje plantacje ziemniaków na podstawie zale-ceń nawozowych otrzymanych z laboratoriów po chemicznych analizach prób gleby na zawartość makro- i mikroelementów. Ale jest też pewna grupa, której jest jeszcze trudno zmienić swoją mentalność na ten temat i w dalszym ciągu większość plantacji nawożona jest w ciemno (na oko). Takie nawożenie wcześniej czy później prowadzi do sytuacji skrajnych, a więc występowania objawów deficytu bądź co gorsze do nadmiaru niektórych składników. Efektem tego jest pogorszenie się jakości bulw, spadek plonu bulw, wzrost kosztów produkcji oraz degradacja środowiska naturalnego.
Większość polskich gleb wykazuje odczyn kwaśny (pH 4,6-5,5) i bardzo kwaśny (pH < 4,5).
Odczyn (pH) gleby. Niewłaściwe nawożenie gleb wapnem doprowadzi do złego przygotowania pól, a które z kolei przyczyni się do słabszego wykorzystania składników pokarmowych z gleby przez korzenie uprawianych roślin.
Optymalna wartość pH gleby dla ziemniaków powinna być w przedziale między 5,6 a 6,5 (odczyn gleby słabo kwaśny). W żadnym przypadku poniżej pH 5,5 (Czuba, 1996)).
Jednym z najważniejszych zadań, które stoi przed rolnikiem jest przeciwdziałanie zakwaszeniu gleb poprzez stosowanie wapna i optymalnego nawożenia doglebowego (na podstawie otrzymanych zaleceń na-wozowych z pobranych prób gleb do analiz chemicznych na określenie odczynu gleby, materii organicznej oraz zawartości makro- i mikroelementów).
Należy podkreślić, że wapń jest składnikiem pokarmowym i przy jego niedoborze następuje słaby wzrost roślin, plon bulw jak i jego jakość jest niższa. Brak wapnia łączy się z zakwaszeniem gleby. Występują wówczas łącznie objawy niedoboru wapnia i magnezu oraz nadmiaru glinu i manganu. W miarę podwyższenia wartości pH gleby, te niekorzystne właściwości gleb kwaśnych ulegają poprawie. Natomiast przy nadmiernej alkalizacji środowiska mogą jednak wystąpić inne niekorzystne zjawiska, takie jak obniżenie rozpuszczalności niektórych mikroelementów np. żelaza, manganu, cynku, miedzi.
W kontekście zakwaszenia gleb bardzo ważne jest umiejętne stosowanie na plantacji ziemniaka nawożenia azotowego. Należy podkreślić, że od odczynu gleby zależy pobieranie z gleby składników pokarmowych przez korzenie roślin oraz ma wpływ na prawidłowy wzrost, rozwój i plonowanie ziemniaków.
Fosfor w organizmie roślinnym pełni rolę bardziej uniwersalnej niż inne składniki pokarmowe. Reguluje procesy oddychania i procesy fotosyntezy, a więc procesy związane z produkcją cukrów (glukozy skrobi i celulozy) oraz tłuszczy, intensyfikuje wzrost systemu korzeniowego, doprowadzając do lepszego wykorzystania składników pokarmowych z roztworu glebowego. Nadmiar fosforu nie jest bezpośrednio szkodliwy dla roślin, jednak nadmierne doglebowe nawożenie niezależnie od odczynu gleby znacznie utrudnia pobieranie potasu, żelaza, miedzi, cynku. Niedobór fosforu hamuje fosforylację, a tym samym tworzenie się fosfatydów, kwasów nukleinowych i białek, w wyniku czego następuje zahamowanie wzrostu i zaburzenie w przemianie materii. Skutki głodu fosforowego występują na glebach ubogich, kwaśnych, nie wapnowanych, nawożonych niskimi dawkami fosforu i w przypadku jednostronnego nawożenia azotem. Straty azotu stosowanego w nawożeniu doglebowym są bardzo duże, dlatego azot jest pierwiastkiem, który musi być stosowany najlepiej w małych dawkach, w tych fazach rozwojowych roślin, w których zostanie stosunkowo szybko pobrany i dobrze wykorzystany.
Większość nawozów azotowych używanych jest fizjologicznie kwaśna, a nieliczne tylko nie działają zakwaszająco na gleby np. saletra wapniowa. Autorzy wielu prac są zgodni, że siarczan amonowy, saletra amonowa najbardziej zakwaszają gleby oraz sól potasowa. Należy ograniczyć w nawożeniu badanych upraw nawozy azotowe szczególnie zawierające azot w formie amonowej, by nie pogłębiać jeszcze bardziej zakwaszenia gleb o odczynie kwaśnym i bardzo kwaśnym.
Spadkowi wartości pH i wzrostowi zakwaszenia gleb towarzyszy często większe wymywanie i przemieszczanie kationów zasadowych, szczególnie wapnia i magnezu.
Dodatkowym czynnikiem zwiększającym wymywanie i przemieszczanie z gleby wapnia, magnezu i potasu może być również nawadnianie plantacji ziemniaków.
Zbyt wysokie nawożenie potasem prowadzi do występowania charakterystycznych objawów na liściach braku magnezu. Potas jest silnym antagonistycznym pierwiastkiem w stosunku do magnezu i dlatego blokuje zarówno pobieranie magnezu, jak i jego przemieszczanie się w roślinie. Natomiast przenawożenie gleb potasem jest bardzo niebezpieczne, gdyż stymuluje występowanie niedoboru magnezu, żelaza, boru i wapnia. Przy wyższej zasobności potasu szybciej zanika skrobia. Nadmiar potasu w glebie powoduje zmniejszenie zawartości wapnia w roślinie i odwrotnie - przy nadmiarze wapnia w glebie zawartość potasu w roślinie się zmniejsza.
Niedobór potasu w roślinie powoduje:
- ograniczenie transformacji azotu mineralnego do białek
- zagłodzenie korzeni co wywołuje niedobór wody w częściach nadziemnych, gdyż rozmieszczenie go w epidermie wiąże się z otwieraniem i zamykaniem szparek
- deficyt wody, który pogłębia się przez wzrost transpiracji powodowanej zaburzeniami w funkcjonowaniu szparek
- bulwy są drobniejsze.
Największy wpływ na pozytywne działanie wysokich dawek potasu na plonowanie oraz skład mineralny roślin wywiera wystarczające zapotrzebowanie ich w azot i magnez.
Analizy chemiczne prób glebowych są niezastąpione przy określaniu potrzeb nawożenia roślin ziemniaka. Określenie odczynu gleby (pH), materii organiczne i jej zasobność w makro- i mikroelementy w tym czasie umożliwia wprowadzenie (w razie potrzeby) wapnia oraz potasu bądź nie przemieszczającego się w glebie fosforu do głębszych warstw gleby. Rolnik musi również zwracać uwagę na to co się dzieje pod powierzchnią gleby w strefie tworzenia i wzrostu bulw, a nie tylko nad powierzchnią gleby. Należy również uwzględnić w czasie wegetacji roślin ocenę wizualną przy określaniu stanu odżywienia roślin makro- i mikroelementami, ponieważ chorobowe objawy niedoborowe na liściach są dość charakterystyczne i występują na tyle wcześnie bo już w pierwszej fazie wzrostu roślin, że można na ich podstawie w porę podjąć skuteczną interwencję.
W szczególności wielofunkcyjny jest wpływ mikroelenentów na wzrost i rozwój oraz plonowanie, a szczególnie manganu.
Mangan wpływa na podwyższenie intensywności oddychania, asymilacji dwutlenku węgla i syntezy węglowodanów, uczestniczy również w redukcji azotanów do azotynów. Na glebach kwaśnych związki manganu są szybciej rozpuszczane i łatwiej dostępne, dlatego wapnowanie ogranicza jego pobieranie. Niedobór manganu powoduje przede wszystkim cętkowaną chlorozę, która rozprzestrzenia się między żyłkami zwłaszcza młodych liści i w miarę nasilania przechodzi w nekrotyczne plamy. Po wystąpieniu objawów niedoboru manganu należy rośliny opryskiwać nawozami manganowymi np. Chelat manganu forte 14 lub Chelat manganu(Mikrovit Mn) bądź Mantrac.
Działanie nawozów mineralnych na glebach kwaśnych i bardzo kwaśnych jest niekorzystne i przynosi wręcz odwrotne skutki. Tym bardziej należy przestrzegać przed stosowaniem nadmiernego nawożenia doglebowego NPK. Całe nawożenie powinno być prowadzone pod kontrolą zarówno nawożenie doglebowe jak i dolistne dokarmianie nawozami makro- i mikroelementowymi. Takie nawożenie i prawidłowa ochrona roślin w optymalnych warunkach glebowo klimatycznych prowadzi do proekologicznej produkcji ziemniaków w naszym kraju.
W produkcji ziemniaków należy zwracać uwagę na nawożenie, ponieważ rośliny mają przy optymalnym nawożeniu doglebowym bardzo wysokie wymagania co do fosforu, wysokie wymagania co do azotu, potasu, magnezu, wapnia i manganu.