Osiągnięcie wysokich plonów zbóż jest możliwe przy stosowaniu właściwej technologii produkcji, dostosoanej do warunków gospodarstwa.

U podstaw każdej technologii stoi odmiana, której wybór ma istotny wpły na rodzaj i intensywność stosowanych później zabiegów agrotechnicznych oraz uzyskanie plonu o wysokiej jakości.
Nawożenie mineralne musi być tak dobrane do potrzeb rośliny, aby zapewnić jej wydanie maksymalnego plonu, możliwego do uzyskania w danych warunkach. Musi to być dawka bezpieczna dla środowiska.
Zasadniczym kryterium wyboru odmiany do uprawy jest przeznaczenie uzyskanego ziarna. W przypadku wykorzystania ziarna na cele młynarsko-piekarskie znaczenia nabierają odpowiednie wartości przerobowe i technologiczne ziarna. Istotnego znaczenia nabiera możliwość osiągnięcia zysku. Jakość odmian może się w pełni ujawnić dopiero przy poprawnej agrotechnice, zwłaszcza przy odpowiednim poziomie nawożenia azotowego (wysokim – dla pszenicy chlebowej, umiarkowanym –dla pszenicy na ciastka).
Odmiany będące w doborze odmian charakteryzują się odmiennymi wymaganiami odnośnie gęstości siewu, terminu siewu, nawożenia azotem, glebowymi, mrozoodpornością, odpornością na wyleganie i choroby.
Mieszańcowe odmiany żyta są plenniejsze od populacyjnych, nawet o kilkanaście procent, ale charakteryzują się zwiększoną podatnością na rdzę brunatna, co wymusza zwiększenie nakładów na ochronę chemiczną. Ponadto ważnym, decydującym o kosztach produkcji, elementem agrotechniki form mieszańcowych jest konieczność corocznej wymiany materiału siewnego.
Użycie do siewu ziarna zebranego we własnym gospodarstwie prowadzi do dużego spadku plonów. Poziom plonowania odmian populacyjnych jest zbliżony, natomiast jedyna syntetyczna odmiana Caroass plonuje na poziomie pośrednim między odmianami mieszańcowymi i populacyjnymi.
Wybór odmiany żyta do uprawy na cele spożywcze nie ma tak dużego znaczenia, jak w przypadku pszenicy.
Warto jednak zwrócić uwagę na odmianę populacyjną Dańkowskie Diament, Amilo oraz mieszańcową Fernando, Balistic, Gonello, Mirello,Visello i Picasso, charakteryzują się one wyższą liczbą opadania, co może mieć pozytywny wpływ na jakość ziarna, zwłaszcza w lata przekropne.
W doświadczeniach COBORU (lata 2007-2009) odmiany żyta wykazały podobny plon przy intensywnej technologii uprawy w porównaniu do przeciętnego poziomu agrotechniki. W mniejszym stopniu zareagowała na intensywną agrotechnikę odmiana Kier i Rostockie.
Odmiana pszenżyta ozimego Witon, Baltiko i Magnat plonowała o 16% wyżej w warunkach intensywnej technologii, o 14% wyżej odmiana Algoso, Hortensjo, Todan, Welton, o 15% wyżej odmiana Aliko, Pawo, Sorrento, Grenado.
Natomiast odmiany pszenicy ozimej Belenus, Kris, Bamberka, Nadobna, Kompana, Satyna o 13% wyżej plonowały w warunkach wysokiego poziomu agrotechniki. W warunkach przeciętnej agrotechniki dobrze plonowały odmiany Alkazar, Kranich, Ludwig, Natula, Ostroga, Skagen, Torrild, Trend, Bystra, Jantarka, Jenga, Meteor, Mulan, Muszelka, Nutka, Szmaragd, Bagon, Forkida, Markiza i nie zareagowały na wyższy poziom agrotechniki.
Informację o reakcji poszczególnych odmian pszenicy ozimej na zwiększenie intensywności zarówno pod względem plonu jak i jakości pozyskano z badań przeprowadzonych w Porejestrowym Doświadczalnictwie Odmianowym.
Ocena odmian w ramach PDO jest reprezentatywna dla danego rejonu, czyli pokazuje rzeczywiste zachowania odmian.
W badaniach zastosowano dwa poziomy intensywności uprawy (przeciętny i intensywny). Na przeciętnym poziomie (a1) chemiczna ochrona roślin ogranicza się do zaprawiania nasion, stosowania herbicydów oraz interwencyjnie – insektycydów> nawożenie mineralne jest zróżnicowane w poszczególnych punktach i dostosowane do lokalnych warunków. Wysoki poziom agrotechniki (a2) różni się od przeciętnego zwiększonym o 40 kg/ha nawożeniem azotowym, stosowaniem dolistnych preparatów wieloskładnikowych (łącznie z fungicydami), ochroną przed wyleganiem (1 zabieg) i chorobami (2 zabiegi). W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się dodatkowe opryskiwanie regulatorem wzrostu i fungicydami. Pozwala to ocenić reakcję odmian na bardziej intensywne nawożenie oraz ochronę przed wyleganiem i chorobami. Dzięki temu rolnik wie, czy przy uprawie danej odmiany opłaca się zwiększyć nakłady na nawożenie i ochronę. Może także wybrać do uprawy odmianę, która w jego gospodarstwie ma szansę zareagować najwyższą zwyżką plonu na zwiększoną intensywność uprawy, lub przeciwnie zdecydować się na odmianę, która będzie plonowała stosunkowo wysoko przy ograniczonych nakładach, gdy chce je zmniejszyć do minimum. Dlatego uważa się, że dobór odpowiedniej odmiany jest najtańszym czynnikiem agrotechnicznym.
W konkretnych warunkach różnice w plonowaniu miedzy odmianami mogą być znaczne, ponieważ plon warunkowany jest dużą liczbą różnych czynników.
Przykładowo przy przeciętnym poziomie agrotechniki (a1) odmiana Legenda plonowała w Palikijach 95% wzorca a w Ulhówku lepiej - 115 % wzorca. Odmiana Ostroga natomiast najlepiej wypadła w Palikijach (127 %) niż w Czesławicach (100 %) i Bezku (103 % wzorca.

Dr Bogusława Jaśkiewicz
IUNG-PIB Puławy