W związku z propagowaniem zasad zdrowego odżywiania należy spodziewać się zwiększenia spożycia kasz i płatków zbożowych, które przegrupowano do podstawy nowej piramidy żywieniowej, przy zmniejszeniu spożycia pieczywa białego, mięsa wieprzowego i tłuszczów zwierzęcych.

Bardzo dużą wartość odżywczą i smakową przedstawia kasza gryczana. Dzięki znacznej zawartości wielu witamin (zwłaszcza z grupy B, PP i E) i składników mineralnych (zwłaszcza magnezu, potasu, żelaza, miedzi i cynku), dużej wartości biologicznej białka (wysoka zawartość lizyny i innych aminokwasów egzogennych), obecności związków flawonoidowych (przeciwutleniaczy) i znacznej zawartości nienasyconych kwasów tłuszczowych, kasza ta posiada walory dietetyczne. Zapobiega wielu chorobom cywilizacyjnym, jak skleroza, nadciśnienie i zawały serca, choroby nowotworowe oraz dobrze wpływa na sprawność umysłu. Gryka jest cenną rośliną miododajną, a z 1 ha jej plantacji otrzymuje się od 140 do 220 kg miodu. Sprzyja temu ustawienie 3-5 uli z pszczołami przy plantacji gryki. Ponadto ma ona zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym (ze względu na zawartość rutyny) do produkcji wielu leków, m.in. zapobiegających przeziębieniom i łagodzących ich objawy. Powierzchnia uprawy gryki waha się u nas ostatnio w granicach 50-65 tys. ha. Czynnikiem ograniczającym jej uprawę są duże wahania plonów w latach uwarunkowane jej owadopylnością. Oblot pszczół zależy bowiem od warunków pogodowych w okresie kwitnienia. Ujemnie wpływa na to pogoda deszczowa, a także zbyt upalna. Plony gryki wahają się u nas w granicach 0,6 do 1,7 t/ha, a przy optymalnej agrotechnice i sprzyjających warunkach pogodowych dochodzą do 3 t/ha. Niskie plony gryki są rekompensowane przez wyższą cenę jej nasion (przeciętnie o 2,5 raza) w porównaniu ze zbożami. Kolejną zaletą gryki są małe wymagania glebowe i przedplonowe, dzięki jej zdolnościom do pobierania
składników trudno dostępnych dla innych roślin (poprzez dużą aktywność jej wydzielin korzeniowych) i tym samym lepszemu wykorzystaniu zasobności gleby. Dlatego rośliny przychodzące w zmianowaniu po gryce powinny być obficiej nawożone. Gryka jest uprawiana przeważnie na słabszych glebach (kompleksy: żytni bardzo dobry, żytni dobry i żytni słaby), w stanowisku po zbożach. Do uprawy jej nie nadają się gleby podmokłe, ciężkie, zlewne, a również bardzo suche. Ma ona duże wymagania wodne w okresie od wschodów do kwitnienia, ze względu na silny w tym czasie przyrost biomasy. Ponieważ jest rośliną ciepłolubną (wrażliwą na przymrozki) i wymagającą późniejszego siewu (15-30 maja), to nadaje się do uprawy po poplonach ozimych.
Odmiany gryki (Kora, Luba, Panda) wykazują niewielkie zróżnicowanie odnośnie plonowania i wymagań siedliskowo-agrotechnicznych. Zalecane nawożenie mineralne (stosować przed kultywatorowaniem) pod grykę jest niższe aniżeli pod zboża jare i wynosi: 20-50 kg P2O5, 30-70 kg K2O, 30-50 kg N i 20-35 kg MgO na ha. Górne granice przedziałów dawek należy stosować w warunkach bardzo niskiej zasobności gleby w te składniki. Przy bardzo wysokiej zasobności gleby nawożenie jest zbędne. Gryka ma duże wymagania co do pulchności i przewietrzenia gleby. Dlatego potrzebne jest zastosowanie pełnego zespołu wiosennych przedsiewnych zabiegów uprawy roli (brona, kultywator lub agregat uprawowy, brona), których celem jest także niszczenie kiełkujących chwastów. Zasady siewu i pielęgnacji gryki będą przedstawione w następnym numerze czasopisma.

Kazimierz Noworolnik
IUNG – PIB w Puławach