Ciągniki rolnicze są podstawowym źródłem siły pociągowej w gospodarstwach rolnych. Stąd proces modernizacji parku maszynowego w poszczególnych gospodarstwach rozpoczyna się najczęściej od zakupu potrzebnego ciągnika.

Kryteria wyboru ciągników
Wybór ciągnika do gospodarstwa powinien uwzględniać kryteria agrotechniczne, techniczne i ekonomiczne.
Najbardziej ogólny charakter mają kryteria agrotechniczne, ponieważ na ich podstawie określa się przeznaczenie i sposób wykorzystania ciągnika, który planujemy kupić. W tym celu należy dokonać analizy następujących czynników: kierunki produkcji rolniczej, areał gospodarstwa, struktura zasiewów, wielkość pól i ich odległość od gospodarstwa oraz rodzaj gleb i ukształtowanie terenu. Analiza czynników agrotechnicznych pozwala określić, jakim potrzebom ma odpowiadać kupowany ciągnik, czy ma być przeznaczony do konkretnego rodzaju prac polowych np. uprawowych, transportowych, czy też potrzebny jest ciągnik uniwersalny z przeznaczeniem do większości prac w gospodarstwie.
Dobór ciągnika na podstawie kryteriów technicznych dotyczy oceny ważniejszych parametrów konstrukcyjno-eksploatacyjnych danego ciągnika.
Należą do nich: moc silnika, napęd na 2 lub 4 koła, liczba biegów, wydatek hydrauliki i udźwig podnośnika, obroty WOM (540/750/1000 obr/min), przedni układ zawieszenia narzędzi i WOM, masa ciągnika bez balastu i całkowita, komfort kabiny itp.
Spośród parametrów technicznych o „wielkości” ciągnika świadczy moc jego silnika wyrażona w kilowatach lub koniach mechanicznych (kW/KM).
W praktyce to moc jest podstawowym i najważniejszym kryterium wyboru ciągnika do gospodarstwa. Analizując dane o mocy ciągników należy zwrócić uwagę, że są one podawane w różny sposób. Producenci ciągników podają różne rodzaje mocy np. moc maksymalna, nominalna itp. Ponadto moc ciągników określona jest według różnych norm, takich jak 97/68/ EC, ECE-R24, ISO TR 14396 itp. Brak jednej obowiązującej normy podawania mocy ciągników jest pewnym utrudnieniem dla rolnika, jeżeli chce on szybko porównać jeden ciągnik z drugim pod względem ich mocy. Zatem zróżnicowanie sposobów i norm podawania mocy powoduje, że moc jednego
ciągnika nie zawsze jest równa mocy innego ciągnika.
Dobór mocy ciągnika powinien również uwzględniać zapotrzebowanie energetyczne maszyn przewidywanych do współpracy z kupowanym ciągnikiem.
Przyjmuje się, że do zabiegów agrotechnicznych, podczas których występuje największe zapotrzebowanie mocy należy orka, uprawy pożniwne oraz siew bezpośredni w mulcz. Dlatego warto sprawdzić czy planowany ciągnik „poradzi” sobie z konkretnym pługiem obracalnym, agregatem do uprawy ścierniskowej lub mulczowej.

Rachunek ekonomiczny przy wyborze ciągnika
Urynkowienie rolnictwa spowodowało, że bardzo ważnym kryterium przy wyborze ciągnika jest rachunek ekonomiczny.
Podstawowym czynnikiem ekonomicznym przy wyborze ciągnika jest cena jego zakupu, która powinna być dostosowana do zasobów finansowych gospodarstwa. Cena bezpośrednio wpływa na poziom kosztów eksploatacji ciągnika w przeliczeniu na godzinę pracy (zł/h). Jednostkowe koszty eksploatacji ciągników i współpracujących maszyn są istotnym składnikiem kalkulacji kosztów poszczególnych upraw. Sposobem, który pozwala obniżyć koszty eksploatacji ciągnika jest wzrost intensywności ich użytkowania.
Badania wykorzystania maszyn w warunkach gospodarstw o dużej towarowości produkcji prowadzone na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu wskazują, że roczne wykorzystanie ciągników często przekracza 1000 godzin. Dlatego cena zakupu potrzebnego ciągnika musi uwzględniać potencjalne jego wykorzystanie w danym gospodarstwie.

Serwis techniczny, a wybór ciągnika
Postęp techniczny i technologiczny w budowie współczesnych ciągników powoduje wzrost trwałości i niezawodności pracy. Tym niemniej nadal integralną częścią eksploatacji nowoczesnych ciągników jest obsługa techniczna, w praktyce nazywana serwisem.
Dlatego kupując nowy ciągnik warto zapoznać się, jaki system serwisowania ciągnika jest przewidziany przez jego producenta. System serwisowania ciągników obejmuje najczęściej kilka przeglądów technicznych wykonywanych z określoną częstotliwością, która wyrażona jest w godzinach pracy ciągnika (w motogodzinach).
Dla nowego ciągnika po okresie jego docierania (np. 50 mth) wykonywany jest pierwszy przegląd techniczny.
W jego zakres wchodzą takie czynności przeglądowe jak wymiana oleju w silniku, wymiana filtrów, smarowanie, a także kontrola poziomu płynów eksploatacyjnych, instalacji elektrycznej, napięcia pasów napędowych, kół i opon itp. Zakres czynności serwisowych do wykonania podczas kolejnych przeglądów obejmuje coraz większą liczbę operacji obsługowych.
Przy czym obowiązuje zasada, że każdy przegląd wyższego stopnia zawiera czynności przeglądów wykonywanych wcześniej (tzw. hierarchizacja obsługi technicznej). Przegląd o najszerszym zakresie czynności serwisowych wykonywany jest na zakończenie każdego cyklu obsługowego ciągnika.
W tabeli 1 na przykładzie ciągników o zbliżonej mocy (ok. 100 KM) podano podstawowe informacje o systemie ich serwisu technicznego.
Konieczność realizacji systemu serwisowania danego ciągnika to określone wydatki pieniężne gospodarstwa.
Koszty przeglądów zależą głównie od ilości zużywanych materiałów eksploatacyjnych (filtry, oleje) oraz nakładów robocizny na ich wykonanie. W przypadku, gdy serwis ciągnika wykonywany jest u rolnika (tzw. serwis dojazdowy) należy uwzględnić także koszty dojazdu serwisu, przy czym kilometry dojazdu liczone są najczęściej podwójnie.
W początkowym okresie eksploatacji ciągnika, zwanym okresem gwarancyjnym rolnik jest zobowiązany wykonywać przeglądy techniczne w upoważnionych unktach serwisowych pod rygorem utraty gwarancji. Czas trwania okresu gwarancji należy do najważniejszych zapisów gwarancyjnych. Dla ciągników podstawowy okres gwarancji wynosi najczęściej 12 miesięcy, przy czym niektórzy producenci stosują pewne jego ograniczenia w postaci tzw. limitu motogodzin.
Wcześniejsze przepracowanie przez ciągnik większej liczby godzin, niż wynosi limit sprawia, że zasadniczy okres gwarancji ulega skróceniu.
Zatem kupując nowy ciągnik warto brać pod uwagę koszty serwisu technicznego, a także sposób jego organizacji przez poszczególne firmy handlujące.

Dr inż. Zenon Grześ
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu