Czas dojrzewania runi łąkowej pozwala pomyśleć o jej prawidłowej konserwacji i zapewnieniu naturalnej, taniej bazy paszowej na sezon zimowy.

{rokbox title=|| size=|561 350|}images/stories/art.1346dobrajakosc/1507-1-1.jpg{/rokbox}{rokbox title=|| size=|561 350|}images/stories/art.1346dobrajakosc/1507-1-2.jpg{/rokbox}

Istnieją dwie metody zakiszania pasz: w silosach i pryzmach oraz balotach owiniętych specjalną folią kiszonkarską. Silosy i pryzmy wymagają oddzielnego miejsca, natomiast baloty można składować gdziekolwiek.

Technika kiszenia w silosie i pryzmach
Silosy należy lokalizować w ciągu paszowym w pobliżu budynku inwentarskiego, w odległości 10 m od studni, 7,5 m od granicy sąsiada i 15 m od gnojowni. Dno silosu powinno znajdować się co najmniej 0,5 m nad poziomem wód gruntowych. Ściany i dno nie mogą przepuszczać wody i powietrza oraz powinny chronić kiszonkę przed przemarzaniem i wysychaniem. Pojemność silosu należy ustalić na podstawie zapotrzebowania na kiszonkę stosownie do obsady zwierząt, ciężaru 1 m3 kiszonki, strat oraz osiadania masy zakiszanej. Przyjmuje się, że 1 m3 kiszonki waży ok. 750 kg. Silos charakteryzuje się stałą pojemnością, podczas gdy pryzmy mają dowolne rozmiary. Napełnienie i przykrycie silosu folią powinno odbywać się w krótkim czasie – nie dłużej niż w ciągu dwóch dni. Dzięki temu napowietrzanie kolejnych ubijanych warstw jest bardzo ograniczone. Jeżeli zbiornik jest duży, lepiej podzielić go na dwie części, niż wypełniać przez dłuższy okres całość. Dobre ubicie zielonki i usunięcie z niej powietrza jet podstawowym warunkiem uzyskania odpowiedniej kiszonki. Powietrze hamuje bowiem rozwój bakterii produkujących kwas mlekowy, a stymuluje rozwój szkodliwych bakterii tlenowych. Szybkie i dokładne zamknięcie silosu powoduje ponadto, że proces fermentacji przebiega jednakowo w całej masie. Właściwe przykrycie silosu folią zapewnia odcięcie dopływu powietrza i chroni przed wsiąkaniem wody opadowej. Folia przykrywająca powinna być obciążona (ziemią, zużytymi oponami lub klockami betonowymi, albo kostkami sprasowanej folii), co powoduje prawidłowe osiadanie zielonej kiszonki. Wskazane jest posiadanie kilku mniejszych pryzm i silosów, niż jednego dużego obiektu.

Metoda zakiszania w belach cylindrycznych
Proces zakiszania skoszonej masy w belach cylindrycznych przebiega podobnie jak w pryzmach i silosach. Niezbędne jest jednak użycie dodatkowych maszyn i urządzeń (prasy, owijarki, czy rozwijacza bel). Podsuszoną i zgrabioną na wały zielonkę zbiera się prasami zwijającymi i formuje w bele cylindryczne o masie ok. 400 kg. Bele powinny być silnie sprasowane i równomiernie zagęszczone. Tak przygotowane bele przewozi się do miejsca owijania (bandażowania), gdzie pokrywa się je folią przy pomocy owijarki. Stosuje się rozciągliwą, samokurczliwą specjalną folię w kolorze białym lub czarnym. Kilkakrotne owinięcie z tzw. „zakładem” gwarantuje hermetyczne zamknięcie zakiszanej zielonki i uzyskanie warunków beztlenowych. Owinięte bele ostrożnie składuje się za pomocą chwytaka zamontowanego na ciągniku lub ręcznie, tak aby nie uszkodzić bel; w miejscu składowania nie powinna gromadzić się woda. Przechowywane bele należy chronić przed uszkodzeniem przez ptaki i inne zwierzęta, a wszelkie ewentualne uszkodzenia natychmiast zaklejać. Po sześciu tygodniach wyprodukowaną kiszonkę można skarmiać. Technologia nadaje się do zielonek z traw i motylkowych o zawartości powyżej 30% suchej masy, jak też prasowanych wysłodków buraczanych o zawartości 18-25% suchej masy. Wysoki koszt prasy silosowej ogranicza możliwość stosowania tej technologii w małych gospodarstwach. Przy produkcji kiszonek w belach lub rękawach foliowych powstaje problem folii, która pozostaje po wybraniu kiszonki i powinna być utylizowana. Duże kawałki z rękawa foliowego mogą być wykorzystane w gospodarstwie do różnych celów, np. okrycia i zabezpieczenia przed opadami. Można też dostarczać ją do specjalnych punktów skupujących zużytą folię.

Dobra kiszonka
Prawidłowo wykonana kiszonka z podsuszonej mieszanki traw z roślinami motylkowatymi bez problemów może być przechowywana nawet ponad rok; konieczna jest do tego jednak prawidłowa lokalizacja bel czy pryzmy. Sianokiszonkę powinno się składować na utwardzonym placu, wolnym od roślinności, natomiast bele, silosy czy pryzmy należy zabezpieczyć przed dostępem wody. Wszelkie uszkodzenia mechaniczne folii należy usuwać na bieżąco. Główne nieprawidłowości dotyczą nieprzestrzegania terminu zbioru, niedokładnego rozdrobnienia i ugniecenia. Błędne jest też duże zanieczyszczenie zakiszanych pasz ziemią, zakiszanie pasz zbyt wodnistych, nieprawidłowe okrycie, zbyt długi okres sporządzania kiszonki oraz niestosowanie dodatków ułatwiających proces powstawania kwasu mlekowego.

Warunki zbioru
Ruń łąkowa przeznaczona do zakiszania, podobnie jak siano, powinna być koszona we wczesnych fazach rozwojowych. Jest to okres od początku kłoszenia i wyrzucania wiech dominujących gatunków traw – od początku zawiązywania pąków do pełnego pączkowania. W większości rejonów Polski rośliny osiągają te stadia przed końcem maja. Najkorzystniejsze jest koszenie w godzinach południowych lub popołudniowych, ze względu na największe nagromadzenie węglowodanów w roślinach. Zbierana ruń nie powinna być wyższa niż 30-40 cm, a kłoszących się traw nie więcej niż 50%. Ruń łąkową kosi się kosiarką rotacyjną na wysokość 5-6 cm. Łąki mozgowe powinno kosić się wyżej (8- 10 cm). Skoszoną zielonkę podsusza się – przy słonecznej pogodzie wystarcza 1 dzień. Zakiszanie przebiega w pryzmach i silosach, dużych belach cylindrycznych lub prostopadłościennych. Dla dużych gospodarstw przydatne są rękawy foliowe. Stosowane dodatki kiszonkarskie (stymulatory, inhibitory fermentacji, inokulanty bakteryjne, absorbenty, składniki pokarmowe) ułatwiają proces zakiszania.

Foto: materiały Kverneland