– Należy zacząć od inwestycji w nowoczesną bazę przechowalniczą. Tanim i efektywnym sposobem jest przechowywanie zbóż w metalowych silosach dosuszających marki BIN – przekonuje Jan Krzemiński, prezes BIN-u, w wywiadzie dla Raportu Rolnego.

Od jak dawna BIN produkuje silosy, jakie są rynki zbytu?
Kamieniem węgielnym firmy jest doświadczenie i wiedza Zygmunta Krzemińskiego, który w Aleksandrowie Kujawskim zbudował dwa prototypowe silosy płaskodenne z blachy ocynkowanej, z perforowaną podłogą. W ciągu 10 lat prowadził intensywne badania nad silosami we własnym gospodarstwie, co w 1990 roku zaowocowało założeniem Zakładu Mechanizacji i Automatyzacji Rolnictwa BIN. Dzisiaj firma BIN Sp. z o.o. to nowoczesna fabryka produkująca silosy, urządzenia towarzyszące, urządzenia wyposażenia paszarni, wiaty na sprzęt rolniczy oraz przystanki autobusowe. Nasze produkty z powodzeniem sprzedajemy na rynku duńskim, ukraińskim, litewskim, rosyjskim, czeskim, a ostatnio również w Rumuni i Bułgarii. Silosy marki BIN stały się stałym elementem w krajobrazie nie tylko polskiej wsi.

Jaka jest istota przechowalnictwa ziarna zbóż?
Zboże składowane w silosach podlega zmianom jakościowym na skutek procesów biologicznych. Do cech jakościowych dla zbóż można zaliczyć: wskaźnik sedymentacji, strukturę glutenu, własności kiełkowania oraz aktywność wodną. Te właściwości podczas składowania mogą ulegać pogorszeniu, gdyż parametrami, jakie mają wpływ na ich wielkość jest wilgotność i temperatura ziarna oraz czas tej operacji. Czynnik czasu można regulować poprzez planowaną sprzedaż, natomiast czynnik wilgotności i temperatury można zmniejszyć przez przewietrzanie i chłodzenie.

Czy właściwe i efektywne przechowywania ziarna musi wiązać się z dużymi kosztami?
Baterie silosów to układy skomplikowane, które wymagają znajomości nie tylko zagadnień technicznych, ale również zasad prawidłowego przechowywania ziarna i procesów w nim zachodzących. Silosy – metalowe lub betonowe – stały się nieodzownym wyposażeniem nowo powstających magazynów. Coraz bardziej powszechne staje się wznoszenie nowych magazynów zbożowych lub rozbudowa istniejących w oparciu o silosy metalowe, połączone w układy bateryjne. Bateria silosów to kompleksowe połączenie technologiczne przynajmniej dwóch silosów i urządzeń peryferyjnych stanowiących układ. Postęp technologiczny w produkcji silosów zapewnia ich bardzo dobrą jakość, bezpieczeństwo konstrukcji oraz trwałość (silosy odpowiadają wysokim wymaganiom wytrzymałości mechanicznej i trwałości przez stosowanie m.in. blach ocynkowanych czy powlekanych, odpornych na korozję).
Wracając do pytania stwierdzam, że budowa magazynu zbożowego to poważna inwestycja, a poziom kosztów zależy od pojemności układu, zastosowanych urządzeń czyszczących i suszących a także wydajności załadunku i rozładunku. W ekonomii jednak nie najistotniejszy jest poziom kosztów czy nakładów, lecz spodziewany efekt z realizacji projektu inwestycyjnego. Doskonale wiemy, że posiadając obiekt przechowalniczy nie tylko nie jesteśmy zmuszeni odstawiać zboże do punktu skupu po narzuconej nam cenie, ale to my określamy kiedy, komu i na jakich warunkach sprzedamy nasze ziarno. Weźmy pod uwagę ostatnie dramatycznie niskie ceny zbóż w Polsce i problem otwarcia granic na ziarno pochodzące spoza Unii Europejskiej. Rolnicy w panice dzwonili, chcieli wysprzedawać zboże, pytali co robić. Mając magazyn pozwalający na długoterminowe składowanie możemy spokojnie poczekać na wzrost cen, który musi nadejść.

Jakie są zagrożenia podczas przechowywania ziarna?
Na jakość przechowywanego surowca mają wpływ podstawowe 3 czynniki: wilgotność, temperatura i czystość / zanieczyszczenia /. Zboże bezpośrednio po zbiorze kombajnowym charakteryzuje się stosunkowo wysoką masą zanieczyszczeń oraz dużą nierównomiernością rozkładu wilgotności i temperatury. Trwają w nim jeszcze procesy dojrzewania pożniwnego. Takie zboże jest narażone na działalność szeregu patogenów. Nieodpowiednie zachowanie jednego z tych parametrów może prowadzić do powstawania pleśni i innych zmian mikrobiologicznych, samo zagrzewania, obniżenia klasy ziarna, zawieszania się ziarna w silosie, zapychania dróg transportowych. Na szczęście zastosowanie odpowiednich urządzeń do przechowywania zboża poparte wiedzą rolnika pozwala na uniknięcie strat spowodowanych niewłaściwym przechowywaniem.

Jakie są optymalne warunki przechowywania ziarna i jak je osiągnąć?
Mówiąc o optymalnych warunkach składowania ziarna można rozpatrywać różne kryteria. Zagrożenie występujące w trakcie przechowywania ziarna w silosach o dużych pojemnościach jest nieporównywalnie wyższe niż w małych silosach farmerskich. Duży magazyn wymaga szeregu procedur związanych z przyjęciem ziarna o określonej jakości oraz kontrolą procesu przechowywanego surowca – do tego stosowane są urządzenia kontrolno-pomiarowe, mikroprocesory sterujące procesem przewietrzania oraz konserwacji ziarna i dokonujące zapisów z pomiarów. Kontrola parametrów jakościowych ziarna wymagana jest także przez odbiorców ziarna, zwłaszcza na cele spożywcze. Wymogi Unii Europejskiej powodują, iż wraz z surowcem skierowanym do punktu przerobu idzie historia jego pochodzenia. Zawartość substancji szkodliwych, zarodników grzybów pleśniowych i substancji chemicznych nie jest także bez znaczenia dla finalnych odbiorców gotowych wyrobów i coraz częściej pytają oni o pochodzenie surowca.

Jaka jest technologia przechowywania ziarna w silosach?
Idea przechowalnictwa polega na odpowiednim wentylowaniu i dosuszaniu masy ziarna, co przeciwdziała zalegiwaniu, zbrylaniu i utrzymuje właściwe parametry przechowalnicze.
Zboże zgromadzone w silosie lub magazynie płaskim leży na podłodze sitowej lub kanałach przewietrzających i jest wentylowane schłodzonym powietrzem przez swoją objętość. Wykorzystywane są kanały przewietrzające oraz rozdzielacze funkcjonujące w powszechnie stosowanych systemach przewietrzania powietrzem otoczenia. System wentylacji najczęściej składa się z wentylatora (dla dużych pojemności silosów – zespołu wentylatorów), kanałów powietrznych, systemu podłogi sitowej, kominków wentylacyjnych. Wtłaczane powietrze z otoczenia (w przypadku użycia nagrzewnic – lekko podgrzanego) rozprowadzane jest kanałami i przez podłogę sitową wprowadzane jest do surowca zmagazynowanego w silosie. Po przejściu przez całą warstwę, powietrze opuszcza silos kominkami wentylacyjnymi w dachu konstrukcji lub innymi elementami konstrukcyjnymi typowymi dla różnych producentów. Metoda niskotemperaturowego suszenia pozwala na obniżenie wilgotności zbóż do wartości zalecanych dla ich długotrwałego przechowywania (wilgotność ziarna poniżej 14%, temperatura poniżej 10°C) przy minimalnym zaangażowaniu energii z zewnątrz.

Czy obsługa silosu jest skomplikowana?
Pojedynczy silos to konstrukcja bardzo prosta i łatwa w obsłudze. Podstawowe urządzenia rolnicze zapewniają załadunek i rozładunek oraz wentylację ziarna. Sprawa robi się bardziej złożona w przypadku układu wielu silosów z dodatkowymi urządzeniami sterującymi i kontrolującymi proces przechowywania. Obsługa takiego obiektu wymaga przeszkolenia personelu obsługującego oraz dogłębnego zapoznania się z instrukcją obsługi.

Jakie są najbliższe plany firmy BIN na przyszłość? Czy istnieją perspektywy rozwoju i zwiększenia produkcji?
Kończy się rok 2009. Był on dobry dla firmy BIN. Szczególnie zauważalny był wzrost udziału eksportu w strukturze sprzedaży. Zauważamy także większe zapotrzebowanie na budowę kompleksowych baz magazynowych, co bardzo dobrze rokuje na przyszłość. Świadomość rolników i wymagania jakościowe względem zboża powodują, że coraz częściej decydują się na profesjonalne przechowywanie materiału. Obecne ceny produktów rolnych nie należą do najwyższych, lecz mam nadzieję, że przyszły rok będzie lepszy dla rolnictwa, czego życzę przede wszystkim rolnikom, ale także i naszej firmie.

Dziękuję bardzo za rozmowę i życzę dalszych sukcesów

Rozmawiała: Izabela Adamska-Al Kilani

Tabela 1: Minimalne wymagania jakościowe w skupie ziarna*

*Zarządzenie Nr 144/2008/Z Prezesa ARR z dnia 20 maja 2008 r.