Od jakości wykonania uprawy wiosennej, w znacznej mierze zależy wysokość i jakość przyszłych plonów. Świadome działanie rolnika powinno polegać na takim sterowaniu uprawą (liczbą i intensywnością zabiegów agrotechnicznych), by osiągnąć trwałą gruzełkowatą strukturę górnej warstwy gleby oraz by nie doprowadzić do jej nadmiernego przesuszenia

Docenić włókowanie
Wiosenna uprawa roli, terminowa i dostosowana do warunków przygotowywanego pola, wywiera decydujący wpływ na wschody roślin i ich rozwój.
Do jej podstawowych celów zaliczamy: zatrzymanie jak największej części wody nagromadzonej w okresie zimowym; przyspieszenie ogrzania się roli; stworzenie gruzełkowatej struktury w powierzchniowej warstwie oraz zniszczenie kiełkujących chwastów.
Dla szybkich i równomiernych wschodów ważna jest też odpowiednia głębokość uprawy, dlatego też elementy robocze maszyn i narzędzi nie powinny pracować poniżej planowanej głębokości siewu.
Czas na przygotowanie gleby pod zboża jare jest bardzo krótki, na glebach utrzymanych w dobrej kulturze uprawki wiosenne powinny być ograniczone do niezbędnego minimum. Uprawa powinna być rozpoczynana od włókowania lub bronowania. Należy je przeprowadzić jak najwcześniej, jeśli tylko da się wjechać w pole. Stosowanie bron zamiast włóki, ze względu na głębsze działanie tego narzędzia sprzyja ucieczce wody oraz pogarsza strukturę. Wykorzystując w tym celu brony, należy je odwrócić (zębami do góry), by ich działanie było płytsze – podobne do włóki. Oszczędności z tytułu rezygnacji z włókowania lub bronowania są pozorne, bowiem koszt zabiegu nie przekracza 25-30 zł/ha, a dużo większe są straty z powodu przesuszenia roli.
Rezygnacja z tego zabiegu może dotyczyć tylko gleb lekkich, ze względu na szybkie ich obsychanie na głębokość działania włóki lub brony. Dlatego też na glebach lekkich powinna obowiązywać zasada, że im mniej w nich wilgoci, tym bardziej należy upraszczać uprawę.

Zakres uprawy dostosować do warunków polowych
Przygotowanie gleby do siewu powinno nastąpić przy jak najmniejszej liczbie przejazdów roboczych. Każdy kolejny przejazd powoduje bowiem dodatkowe koleiny, pogarsza warunki wschodów oraz zwiększa koszty. System kapilar powinien być zamknięty na głębokości siewu danej rośliny. Zbyt głęboka uprawa spowoduje przerwanie kapilar na większej głębokości w efekcie czego, podczas siewu nasiona będą umieszczone w warstwie gleby wtórnie zagęszczonej. W takim przypadku dostarczanie wody z głębszych warstw do strefy kiełkowania będzie utrudnione.
Spowoduje to gorsze i nierównomierne wschody roślin. W wyniku uprawy na powierzchni pola powinna zostać wytworzona warstwa luźnej gleby, o gruzełkowatej strukturze, przez którą następuje wymiana powietrza i ciepła niezbędnego do kiełkowania nasion.
Głębsze spulchnianie poprzez kultywatorowanie na głębokość 10-14 cm jest wskazane tylko na glebach po zastoiskach wodnych lub na glebach ciężkich i zwięzłych po długotrwałych deszczach wczesnowiosennych. Jednak zbyt wczesne rozpoczęcie prac uprawowych, przy nadmiernej wilgotności gleby prowadzi do tworzenia na powierzchni pola głębokich kolein po kołach ciągników i do niszczenia struktury gleby. Trzeba również pamiętać o konieczności wyposażenia ciągnika do prac uprawowych w koła bliźniacze lub koła z szerokimi, niskociśnieniowymi oponami.
Wykonywanie kolejnych zabiegów uprawowych zależeć powinno od bieżącego stanu spulchnienia oraz zwięzłości uprawianej gleby. Po przeschnięciu powierzchniowej warstwy gleby można zastosować nawożenie przedsiewne - zazwyczaj azotowe. Na glebach lekkich, uprawę przedsiewną można ograniczyć do dwukrotnego bronowania broną zębową, lub zestawu bron zębowych połączonych z wałem strunowym. Stosowanie narzędzi bądź maszyn intensywnie spulchniających na takiej glebie nie jest wskazane.
Na pozostałych glebach, dobre efekty pracy zapewniają agregaty uprawowe, w których narzędziem roboczym jest brona z zębami sprężynowymi. Brona powinna współpracować z dwoma wałami strunowymi wykonanymi z uzębionych płaskowników. Na glebach ciężkich, ze względu na trudności z utrzymaniem głębokości pracy, zamiast brony powinno się stosować kultywator z wąskimi zębami sprężynowymi.
Rozstaw zębów zakończonych redliczkami na belkach ramy kultywatora podczas uprawy powinien wynosić od 5 do 10 cm, co zapewnia spulchnienie gleby oraz skuteczne rozbicie brył. Zagęszczenie zębów powinno być uzależnione od głębokości uprawy – im płycej, tym gęściej. Jeśli w narzędziu nie ma możliwości zmniejszenia odległości między zębami, to wówczas zamiast redliczek należy zamontować gęsiostopki.
Najlepsze efekty pracy w przedsiewnym przygotowaniu gleb średnich i ciężkich daje stosowanie agregatów, w których narzędzie uprawowe stanowi kultywator ze sztywnymi zębami zakończonymi gęsiostopkami, podcinającymi całą powierzchnię pola na żądanej głębokości.
Utrzymanie jednakowej głębokości pracy zapewnia prowadzenie agregatu na dwóch wałach - przednim i tylnym. Dla wyrównywania powierzchni pola stosowane są włóki o regulowanej głębokości pracy umieszczone za przednim wałem strunowym (w niektórych agregatach jako pierwszy element roboczy). Prędkości robocze agregatów powinny wynosić powyżej 8 km/h (najlepiej w przedziale 8-12 km/h), ponieważ poniżej tej wartości pogorszeniu ulega jakość pracy. Stosowanie większych prędkości może prowadzić do nadmiernego zniszczenia struktury oraz rozpylenia gleby.

Agregaty aktywne stosować na glebach ciężkich
Aktywne maszyny uprawowe można stosować przede wszystkim na glebach ciężkich, które trudno jest doprawić agregatami biernymi. Wykorzystanie maszyn aktywnych zapewni przygotowanie gleby do siewu w jednym przejeździe roboczym. Dużą ich zaletą jest szeroka możliwość regulacji efektu uprawy np. przez zmianę prędkości roboczej agregatu, czy zmianę przełożenia w skrzyni przekładniowej maszyny. Prowadząc zatem pracę takimi maszynami, należy każdorazowo mieć na uwadze warunki panujące na polu i tak dobierać prędkość obrotową elementów roboczych maszyny oraz prędkość roboczą agregatu, by nie doprowadzić do rozpylenia gleby.
W przypadku nadmiernego rozpylenia gleby i wystąpienia po siewie intensywnych opadów deszczu, powierzchnia pola łatwo ulega zaskorupieniu i utrudnione są wtedy wschody roślin.
Niedbale wykonana przedsiewna uprawa roli spowoduje umieszczanie nasion podczas siewu na różnej głębokości. Rośliny wyrastające z nasion umieszczonych zbyt głęboko są osłabione, ponieważ ich wschody są opóźnione o kilka dni. Natomiast nasiona umieszczone zbyt płytko mogą w ogóle nie skiełkować z powodu zbyt szybkiego wyschnięcia wierzchniej warstwy gleby – braku wilgoci. Z kolei uprawa zbyt wilgotnej gleby prowadzi do nadmiernego jej zagęszczenia, co również ujemnie wpływa na wschody i wzrost roślin. Popełnionych błędów na etapie uprawy przedsiewnej nie da się już naprawić w późniejszym okresie wegetacji, dlatego tak ważnym jest przestrzeganie podstawowych zasad podczas jej wykonywania.

Dr Ireneusz Kowalik UP Poznań