W a p ń  jest pierwiastkiem, mającym bardzo duży wpływ na wartość przechowalniczą owoców, gdyż reguluje metabolizm. Drzewa owocowe czerpią wapń z gleby tylko do końca maja-czerwca.

Niedobór wapnia w owocach spowodowany jest nie tylko zbyt małą zawartością tego składnika w glebie. Dlatego też problemy z brakiem wapnia w owocach tylko w bardzo ograniczonym zakresie mogą być usuwane poprzez nawożenie gleby wapnem. Natomiast poprzez dokarmianie dolistne stwarzamy dogodne warunki pobieraniu  i akumulowaniu  wapnia  w owocach.

W artykule tym staram się wyjaśnić czy można uniknąć chorób fizjologicznych jabłek i gruszek w przechowalni i chłodni ?.
W późniejszych miesiącach wegetacji roślin ilość pobieranego wapnia jest minimalna. Jest też wiele czynników ograniczających przyswajanie wapnia z gleby przez rośliny, jak niedostatek wody, temperatura gleby, zdrowotność systemu korzeniowego i proporcje pomiędzy różnymi składnikami mineralnymi w glebie. Długotrwałe susze zakłócają nie tylko pobieranie wapnia, ale powodują także nieprawidłowości w przewodzeniu między liśćmi a owocami w fazie ich najintensywniejszego wzrostu. Niedobór wapnia we wszystkich fazach rozwojowych owocu ogranicza podziały komórkowe oraz powoduje zaburzenia w strukturze błon komórkowych i plazmolemmy. Fizjologiczna rola tego składnika polega m.in. na spajaniu ścian sąsiadujących ze sobą komórek, utrzymaniu integracji i właściwości półprzepuszczalnych błon. Optymalna zawartość wapnia hamuje proces oddychania i starzenia się owoców, a także przyczynia się do zwolnienia procesów ich dojrzewania. Zapobiega także chorobom fizjologicznym w czasie przechowywania jabłek, jeżeli stworzy się warunki sprzyjające pobieraniu i akumulowaniu wapnia w owocach poprzez dokarmianie dolistne stosując np. Wapnovit, Plonochron wapniowy czy Chrońplon Ca już od 4 –6 tygodnia po zakończeniu kwitnienia  jabłoni w kilku powtórzeniach co 7-10 dni. W miarę pogłębiania się niedoboru wapnia dochodzi do rozpadu struktury błon komórkowych.
Badania wykazały, że owoce w ciągu tego okresu gromadzą około 90% tej ilości wapnia, którą pobierają do końca swego wzrostu na drzewie. Były one stosowane  (przez autora) we wdrożeniach prowadzonych przez ODR, RCDRR i OW, MODR –Oddział w Radomiu wykazując bardzo dobrą skuteczność w uprawach sadowniczych.  
Nadmierne nawożenie azotem i potasem, a niekiedy i magnezem wywołuje brak wapnia w miąższu owoców. Na ich skład chemiczny decydujący wpływ ma forma nawozu azotowego i termin jego stosowania. Nawozy takie jak: siarczan amonu i saletra amonowa obniżają zawartość wapnia w owocach co powoduje np. rozpad wewnętrzny i porażenie przez grzyby powodujące gorzką i mokrą zgniliznę. Należy pamiętać, że duże (wyrośnięte owoce) zrywane z drzew obficie nawożonych tymi składnikami są podatniejsze na rozpad owoców.
Azot powinien dominować w pierwszym okresie wzrostu drzew jabłoni. Także nadmierne nawożenie potasem sprawia, że może się on stać antagonistyczny względem wapnia. Potas powinien dominować i być stosowany dolistnie w okresie wzrostu zawiązków owocowych (wielkość orzecha włoskiego), który reguluje gospodarkę wodną w roślinie, wpływa na aktywność enzymów, a w niewielkim stopniu decyduje o wielkości biomasy. Dolistnie należy dostarczyć potas stosując np. Alkalin K lub Alkalin KB bądź Alkalin KB+Si  lub Plonochron zasadowy bądź  Plonochron potasowy lub Plonovit Kali.
Magnez, jeżeli jest taka potrzeba jego zastosowania, należy dostarczyć dolistnie stosując np. Siarczan magnezu z wit. C lub Mikrokomplex bądź Plonochron magnezowy. Magnez w liściach roślin odgrywa bardzo dużą rolę. Ponad 50% zawartości magnezu znajduje się w chloroplastach, w zielonym barwniku roślinnym, gdzie bierze  aktywny udział w procesie fotosyntezy, czyli przyswajaniu dwutlenku węgla z powietrza. Jego brak powoduje rozpad chlorofilu, a także zahamowanie wielu procesów biochemicznych fotosyntezy i oddychania.
Natomiast niedobór wapnia w owocach jest źródłem chorób fizjologicznych jabłek i przyśpiesza ich starzenie się. Bardzo groźną chorobą wywołaną  brakiem wapnia jest gorzka plamistość podskórna. Są na nią podatne różne odmiany np. Jerseymac, Koksa  Pomarańczowa, Piękna z Boskoop, Elstar, Jonagold i jego sporty, Gala i jego sporty, Szampion, Gloster, Cortland i inne.
Z chorób fizjologicznych powodowanych przez  brak odpowiedniej ilości wapnia wymienić należy: rozpad mączysty (wewnętrzny), szklistość miąższu, zbrązowienie przygniezdne, oparzeliznę powierzchniową i plamistość Jonathana.
Przypominam, że jędrność miąższu owocu zależy od wysycenia ścian komórkowych miąższu przede wszystkim wapniem i fosforem. Fosfor wchodzi w skład wielu związków organicznych, a ponadto pewne wiązania fosforanowe akumulują dużo energii wykorzystywanej w różnych procesach zachodzących w komórkach. Liczne związki organiczne mogą być metabolizowane tylko po przyłączeniu się do nich kwasu fosforowego. Tak więc fosfor w organizmie roślinnym pełni rolę bardziej uniwersalną niż inne składniki.  Stanowi on nie tylko niezbędny składnik szeregu związków organicznych, wielu enzymów, ale za pośrednictwem wysokoenergetycznych związków fosforanowych  typu ADP lub ATP staje się głównym przenośnikiem i akumulatorem energii w procesach biochemicznych. Dzięki tym związkom energia wyzwalana w procesach egzoenergetycznych nie ulega całkowitemu rozproszeniu, lecz w znacznej ilości zostaje przechowana i może być zużyta w procesach endoenergetycznych. Dzięki temu wydajność energetyczna procesów biochemicznych sięga 60-70%.W przypadku dużego deficytu fosforowego w glebie (określonego na podstawie chemicznej analizy gleby) lub objawów niedoborowych na liściach, należy zastosować w okresie wzrostu zawiązków owocowych, a także na 4 i 2 tygodnie przed zbiorem owoców dokarmianie dolistne stosując np. Fostar lub Foscalvit bądź Seniphos lub Alkalin PK 10:20 i 5:25 bądź Plonochron fosforowy  z 0,5 % wodnym roztworem mocznika.
Chcąc owoce przechowywać jak najdłużej w przechowalni, chłodni, należy przynajmniej na miesiąc przed zbiorem owoców wykonać badanie laboratoryjne na zasobność składników  mineralnych w owocu. Dopiero na podstawie otrzymanych wyników możemy określić czego brakuje i wówczas jest jeszcze czas by wprowadzić korektę w dokarmianiu dolistnym, aby uzupełnić brakujące składniki.  Ponieważ od optymalnego składu chemicznego owocu  zależy  długość ich przechowywania.
W dalszym ciągu większość sadowników nie pobiera prób gleby do analiz chemicznych z sadów czy plantacji roślin jagodowych, by określić stopień zakwaszenia i zasobność gleby w makro- i mikroelementy. Nie zdają sobie sprawy z ważności prawa minimum sformułowanego w 1840 roku przez Justusa von Liebiga  mówiącego, że podstawowe parametry plonu, jego wielkość i jakość, warunkowane są czynnikiem występującym w minimum. Jeśli więc obok wysokiej dostępności dla roślin w środowisku glebowym w większości składników pokarmowych jeden występuje w ilościach niedoborowych np. bor, to właśnie on powodował będzie niski ilościowo i jakościowo plon.

dr  Bogdan Z. Jarociński
Spec. I i II st. w zak. sadownictwa
MODR Warszawa, Oddział w Radomiu