Corocznie plantatorzy zastanawiają się, co zrobić w następnym sezonie wegetacyjnym, aby osiągnąć jak najwyższe zyski przy minimalnych nakładach oraz aby wyeliminować błędy popełnione w uprawie bądź ochronie zbóż.

Taki bilans z pewnością pomoże i wskaże lepsze rozwiązania dla danego gospodarstwa. Często będzie to dotyczyć zastosowanych środków ochrony roślin lub uprawianych odmian.

Jeśli jest już zaplanowany płodozmian to prawidłowy dobór odmiany odpowiedniej do nakładów gospodarstwa oraz zalecanej do uprawy w danym rejonie, to dobry początek do sukcesu.
Ubiegłoroczna mroźna i śnieżna zima zweryfikowała wiele upraw. Część plantacji pszenicy, jęczmienia i pszenżyta uprawianych często niezgodnie z rejonizacją zostały zaorane.
Istotną rolę w ochronie zbóż w trakcie wegetacji odgrywa także podatność odmian na poszczególne choroby.
Charakterystyki dostępnych na rynku odmian są dość szerokie i z pewnością ułatwiają podejmowanie decyzji o zabiegach przeciwko grzybom chorobotwórczym.
Z odmian pszenicy ozimej, które w skali 9 stopniowej (COBORU) mają ocenę 8 i powyżej dla kilku chorób wymienić można m.in.: Alcazar, Kranich, Ostroga, Skagen, Tonacja, Jenga, Meteor, Bagou, Slade i Rapsodia.
Wśród odmian pszenżyta ozimego wyróżnić można przykładowo odmiany: Moderato, Pizzaro, Trigold, Tulus, Alekto, Borwo, Fidelio, Gniewko, Grenado i Pigmej. Przykładami mniej podatnych na choroby odmian jęczmienia ozimego są: Amarena, Epoque, Laverda, Merle i Merlot.
Jeżeli wybraliśmy już odmianę, to trzeba dobrać odpowiednią zaprawę, aby zabezpieczyć kiełkujące ziarno przed grzybami chorobotwórczymi występującymi na powierzchni lub wewnątrz ziarniaka oraz w glebie. Gdy zaprawione ziarno znajdzie się w wilgotnej glebie zaprawa zaczyna działać i zwalcza grzyby znajdujące się na powierzchni ziarna, które mogą uszkodzić wschodzący kiełek. Zaprawy o działaniu kontaktowym niszczą grzyby znajdujące się na powierzchni ziarniaka, natomiast zaprawy o działaniu systemicznym wnikają do soku komórkowego kiełków.
Dzięki przemieszczaniu się substancji aktywnej niszczone są patogeny przenoszone wewnątrz nasion i przerastające do kiełków, np. sprawcy głowni pylących. Dodatkowo substancja aktywna zawarta w zaprawie wytwarza w glebie tzw. strefę ochronną, która zabezpiecza wyrastające kiełki przed grzybami znajdującymi się w glebie mogącymi powodować m.in. zgorzele siewek. Rozróżniamy dwa typy zgorzeli: przedwschodową i powschodową.
W przypadku zgorzeli przedwschodowej w wyniku porażenia kiełków i korzonków zarodkowych rośliny nie wschodzą, ponieważ zamierają jeszcze pod powierzchnią gleby. Rośliny z objawami zgorzeli powschodowej kiełkują i wschodzą, ale widoczne jest zahamowanie porażonych roślin we wzroście. Niesprzyjające do połowy lipca warunki pogodowe, zwłaszcza na tych terenach kraju, gdzie zboża są dojrzałe, stwarzają dogodne warunki do rozwoju grzybów czerniowych oraz fuzaryjnych. Grzyby rodzaju Fusarium są sprawcami m.in. zgorzeli siewek.
Wysiew zaprawionego ziarna pozwala na zwalczanie, oprócz wspominanej powyżej zgorzeli siewek, także innych chorób i w tych przypadkach tylko tą metodą można zatrzymać rozwój patogenów.
Wszystkie zboża ozime w latach z długo zalegającą pokrywą śnieżną narażone są na porażenie przez pleśń śniegową. Dla pszenicy zagrożenie stanowią: śnieć cuchnąca, głownia pyląca, śnieć gładka oraz zgorzel podstawy źdźbła. W jęczmieniu niebezpieczne ze względu na zmniejszenie plonu, a zarazem zanieczyszczenie zebranego plonu jest wystąpienie głowni pylącej i głowni zwartej oraz pasiastości liści.
W pszenżycie nie występuje śnieć cuchnąca oraz głownia, a ze względu na specjalizację grzyba nie ma problemu ze zgorzelą podstawy źdźbła.
Kłopotliwa jest, jak wspomniano powyżej, zgorzel siewek. Natomiast w życie niebezpieczne jest wystąpienie głowni źdźbłowej. Liczba wymienionych powyżej chorób jest długa, a dzięki prostemu i stosunkowo niedrogiemu w porównaniu do nakładów ponoszonych na produkcję zabiegowi zaprawiania zostaje wyeliminowana.
Część z dostępnych zapraw, dzięki pobraniu przez kiełkującą roślinę środka aktywnego w odpowiednich ilościach, pozwala niekiedy dodatkowo ograniczyć występowania chorób liści. W sprzyjających warunkach okres ten może trwać do początku strzelania w źdźbło. Ponieważ zdarzało się, gdy jesień była długa i ciepła, że niektóre uprawy zbóż, zwłaszcza jęczmienia, były silnie porażone przez rdzę jęczmienia lub mączniaka prawdziwego.
Plantacje te jeszcze jesienią wymagały zastosowania fungicydów. Zastosowanie zapraw, które ograniczają również sprawców chorób liści uchroniłoby nas od takiej sytuacji. Również z ekonomicznego punktu takie działanie byłoby opłacalne ze względu na niższą cenę zaprawy w porównaniu do wykonania zabiegu opryskiwania przy użyciu fungicydu. Ich stosowanie pozwala uniknąć porażenia przez takich sprawców jak: w pszenicy i pszenżycie: rdzy brunatnej, mączniaka prawdziwego oraz septoriozy. W uprawie jęczmienia zaprawa chroni rośliny w początkowych fazach rozwojowych przed: plamistością siatkową jęczmienia oraz rynchosporiozą, natomiast żyto przed rdzą brunatną. Większość z zapraw, w których spektrum zwalczania znajdują się choroby liści składają się z substancji należących do grup chemicznych triazole oraz imidazole. Są to takie m.in. substancje aktywne jak: triadimenol i fluchinkonazol (triazole) oraz imazalil i prochloraz (imidazole).
W tabelach 1-4 zestawiono zaprawy zalecane do zaprawiania ziarna pszenicy ozimej, pszenżyta ozimego, jęczmienia ozimego i żyta wraz z zakresem zwalczanych chorób.
W ostatnim okresie część specjalistycznych zapraw przeznaczonych do zaprawiania tylko ziarna jęczmienia została wykreślona z rejestru środków ochrony roślin. Zaprawy te miały bardzo szerokie spektrum działania, ponieważ zwalczały także do fazy początku strzelania w źdźbło choroby liści.
Sądzimy, że do wykonywania zabiegu zaprawiania nie trzeba nikogo namawiać.
Prawidłowe wykonanie zabiegu zaprawiania jest pierwszym etapem drogi w osiągnięciu zdrowych i wysokich plonów zbóż. Mamy nadzieję, że artykuł ten pomoże Państwu w doborze zaprawy, gdy zabieg zaprawiania wykonywany jest w gospodarstwie oraz w sytuacji, gdy kupowany jest już zaprawiony materiał siewny.